Νομιμότητα, διαφάνεια και συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών στην άσκηση πολιτικής της ΕΕ.

Το θέμα της ‘νομιμότητας’ και της ‘διαφάνειας’ των αποφάσεων και των ενεργειών των Ευρωπαϊκών οργάνων, αποτελούν δύο σημαντικά θέματα της ΕΕ από την δημιουργία του ‘ Single European Act’ (1986) και της ‘Treaty of the European Union’. Η ενδυνάμωση αυτών των ζητημάτων αποτελούν μέγιστη προτεραιότητα της ΕΕ αφού με αυτό τον τρόπο θα μπορέσει να γεμίσει το κενό του ΄δημοκρατικού ελλείμματος’ που μαστίζει την άσκηση πολιτικής των μελών της. Συχνά μιλώντας για ‘δημοκρατικό έλλειμμα’ αναφερόμαστε στο γεγονός ότι τα μέλη της Κομισιόν δεν είναι εκλεγμένα από τους Ευρωπαίους πολίτες, αντίθετα με τα μέλη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, ως αποτέλεσμα οι αποφάσεις της να αντιμετωπίζουν το πρόβλημα της νομιμότητας λόγω του ότι οι Ευρωπαίοι πολίτες δεν συμμετέχουν άμεσα στην άσκηση πολιτικής της ΕΕ και δεν αντιπροσωπεύονται οι απόψεις όλων των μελών-κρατών της. Από την μεριά της η ΕΕ είναι διστακτική στο ζήτημα της δημοκρατικοποίησης των οργάνων της, ενδυναμώνοντας την συμμετοχή των Ευρωπαίων πολιτών στην άσκηση πολιτικής, αναλογιζόμενη ότι αυτό θα οδηγήσει στην μείωση της αποτελεσματικότητας των μηχανισμών της. Παρ’ όλα αυτά, η ΕΕ θέλοντας να κερδίσει την εμπιστοσύνη των Ευρωπαίων πολιτών έχει κάνει σημαντικά βήματα ώστε να λύσει το πρόβλημα της νομιμότητας και της διαφάνειας. Ένα από αυτά είναι η ανάπτυξη στενών σχέσεων με την ‘κοινωνία των πολιτών’ όπου αντιπροσωπεύονται τα ενδιαφέροντα των πολιτών. Η ενδιαφερόμενη ομάδα που εκπροσωπεί συγκεκριμένα συμφέροντα μπορεί να κάνει αίτηση εγγραφής μέσω μίας ιστοσελίδας που έχει δημιουργηθεί για αυτό τον σκοπό τόσο στην Κομισιόν όσο και στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Ως κριτήρια εγγραφής είναι η διαφάνεια όλων των πληροφοριών των ομάδων όπως οικονομικά τους στοιχεία και η υπευθυνότητα τους σαν αξιόπιστα μέλη. Μετά της εγγραφή τους, η ‘κοινωνία των πολιτών’ λειτουργεί σαν συμβουλευτική ομάδα όπου έχει την δύναμη να επηρεάζει τις αποφάσεις της ΕΕ. Ακόμη πολίτες μη ενταγμένοι σε αυτές τις ομάδες μπορούν να επικοινωνήσουν άμεσα με την Κομισιόν, υποβάλλοντας προτάσεις και αιτήματα τους μέσω των διαφόρων ιστοσελίδων της. Η συμμετοχή αυτών των ομάδων στην άσκηση πολιτικής συνεισφέρει στην νομιμοποίηση των αποφάσεων της ΕΕ. Καθοριστική για αυτό τον σκοπό ήταν η δημιουργία του ‘European Transparency Initiative’ (2005) σύμφωνα με το οποίο εγγυάται την διαφάνεια της οικονομικής κατάστασης τόσο των μελών των Ευρωπαϊκών οργάνων όσο και των μελών της ‘κοινωνίας των πολιτών’, τις προσωπικές σχέσεις που έχει κάθε ομάδα με το συγκεκριμένο Ευρωπαϊκό όργανο και την διαφάνεια όλων των σταδίων που ακολουθεί η άσκηση πολιτικής προτού ληφθεί μία σημαντική απόφαση. Αυτή η εποικοδομητική σχέση της ΕΕ με τις ενδιαφερόμενες ομάδες δεν είναι επαρκές ώστε να οδηγήσει στη νομιμοποίηση των αποφάσεων της ΕΕ αφού κάποιες ομάδες, συγκεκριμένα η οργανωμένη ομάδα των επιχειρηματιών εκπροσωπείται σε μεγαλύτερο βαθμό εις βλάβη κάποιων άλλων ομάδων και επιπλέον έχει μεγαλύτερη επιρροή στην άσκηση εξουσίας. Αυτή η ανισότητα αντιπροσώπευσης που επικρατεί στο Ευρωπαικό επίπεδο κάνει πιο δύσκολο το έργο της νομιμότητας της άσκησης πολιτικής των Ευρωπαικών οργάνων από την στιγμή που κάποιες ενδιαφερόμενες ομάδες δεν αντιπροσωπεύονται επαρκές. Ακόμη τα Ευρωπαϊκά όργανα απαιτούν μεγαλύτερη διαφάνεια για την οικονομική κατάσταση κάποιων ομάδων από ότι σε άλλες αυξάνοντας το χάσμα της ανισότητας μεταχείρισης των Ευρωπαικών οργάνων ως προς τις ενδιαφερόμενες ομάδες. Αναλογιζόμενη τα διάφορα σκάνδαλα που έχουν ξεσπάσει κατά καιρούς σχετικά με τα περιουσιακά στοιχεία κάποιων πολιτικών της ΕΕ και το ζήτημα της δωροδοκίας που χαρακτήρισε κατά καιρούς κάποιες ενέργειες τους, προτείνω την καθιέρωση της υποχρεωτικής νομοθεσίας ρύθμισης των σχέσεων μεταξύ των Ευρωπαϊκών οργάνων και των ενδιαφερόμενων ομάδων όπου η πλήρης διαφάνεια θα χαρακτηρίζει όλους τους τομείς σχέσεων τους. Ωφέλιμο θα ήταν εάν η ΕΕ ακολουθούσε το σύστημα που επικρατεί σήμερα στις Ηνωμένες Πολιτείες όπου σύμφωνα με το ‘ Regulation of Lobbying Act’ (1946) και ‘ The Lobbying Disclosure Act’ (1995) οι σχέσεις των μελών άσκησης πολιτικής και ενδιαφερόμενων ομάδων χαρακτηρίζεται από διαφάνεια, νομιμότητα, υπευθυνότητα και εμπιστοσύνη. Ακόμη η υποχρεωτική ρύθμιση των σχέσεων των Ευρωπαϊκών οργάνων και της ‘κοινωνίας των πολιτών’ θα οδηγήσει στην ίση εκπροσώπηση όλων των ενδιαφερόμενων ομάδων οδηγώντας σε μεγαλύτερο βαθμό τη νομιμοποίηση της άσκησης πολιτικής της ΕΕ.